“Bir Kuşak Bir Yol” Girişimi ve Çin’in Orta Asya Politikası

“Bir Kuşak Bir Yol” Girişimi ve Çin’in Orta Asya Politikası

Ümit Alperen*

Özet

Bu makale, Eylül 2013’te Xi Jinping’in Bir Kuşak Bir Yol (BKBY) Girişimi’ni açıklaması ile başlayan Çin’in Orta Asya politikasının yeni dönemini realpolitik bağlamda incelemektedir. Mevcut haliyle BKBY Girişimi, bir proje ya da program olmaktan daha çok, Avrasya’nın sosyo-ekonomik, altyapı ve finansal yatırım süreçlerinde bütünleşmeyi hedefleyen uzun vadeli bir öneridir. BKBY Girişimi kapsamında Çin’in Orta Asya’da ekonomik ve siyasi nüfuzunun artması beklenmesine rağmen bağımlı faktörler ve riskler de mevcuttur. Bu makale, BKBY Girişimi’nin başarılı olmasında Çin’in Orta Asya ile geliştirdiği ticari ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra, Rusya ile bölgedeki işbirliği-ilişkileri ve yumuşak gücünün belirleyici olacağını savunmaktadır. Çin, Orta Asya’da ekonomik motivasyon temelinde yumuşak güç ile var olmaya çalışmasına rağmen, ticari alan dışında bölgede yumuşak gücü zayıftır. Orta Asya yönetici elitleri Çin ile yakın ekonomik ve ticari ilişkilere sıcak bakmasına rağmen, bu görüş halk düzeyinde aynı sempati ile karşılanmamaktadır. Bunun yanı sıra, Orta Asya’da Çin’in BKBY’si ile Rusya’nın Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) Projesi arasında rekabetsel bir işbirliğinin vardır. Her iki ülkenin önerilerinin niteliğinin ve amaçlarının farklı olmasına rağmen aralarında bir uzlaşı bulunmakta ve iki ülke de söz konusu önerilerini kendi hedeflerinin gerçekleştirilmesinde araç olarak görmektedirler. Fakat Çin, Orta Asya ülkeleri ile yaptığı ekonomik işbirliğini henüz güvenlik alanında gerçekleştirebilmiş değildir. Çin’in Orta Asya ülkeleri ile güvenlik işbirliğinin sınırlı kalması, Rusya’nın bölgede askeri etkisini devam ettirmesi ve ŞİÖ bağlamında işbirliğini yeterli bulmasından kaynaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Çin, Bir Kuşak Bir Yol, Orta Asya, Rusya, Yumuşak Güç

Abstract

This article examines China’s relationship with Central Asia within the realpolitik context in the new era that began with Xi Jinping’s One Belt One Road (OBOR) initiative, which is declared in September 2013. The OBOR initiative in its current form is more of a long term proposition that aims at a socio-economic, infrastructural, and financial union of Euro-Asia rather than a project or a program. Despite the expectation that China's economic and political influence will increase in Central Asia within the context of the OBOR Initiative, there are also dependent factor. So, It argues that China’s economic and political influence, yet its success will largely depend on its relationship/cooperation with Russia as well as on China’s soft power. However, China’s soft power remains rather limited in Central Asia apart from the trade area even though China attempts to be influential in the region through economy. Central Asian public remains unconvinced, even though the executive elite is open to have a close economic relationship. Apart from this, China’s OBOR and Russia’s Eurasian Economic Union (EEU) are in a ‘competitive cooperation’. Even though both initiatives have different objectives and structure, they both see each other as a means towards their own ends. Nevertheless, China is yet to achieve the same level of cooperation in the area of defence obas it has in the area of economy. It is believed here that the limited success of China’s cooperation with Central Asian countries in the area of defence derives from a combination of Russia’s military influence in the region and the fact that China is content with its relationship with the countries of the region through the SCO.

Key Words: China, One Belt One Road, Central Asia, Russia, Soft Power

* Dr. Öğretim Üyesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı